اوپك و دفاع از قيمت‌هاي واقعي

نشست 11 سپتامبر اوپك در شرايطي برگزار مي‌شود كه شاخص‌‌هاي بازار اكثرا در محدوده‌اي قابل قبول يا مثبت قرار دارند. بديهي است كه در چنين شرايط طبق روال معمول تصميم وزيران اوپك تثبيت سقف توليد و واگذاري بازار به حال خويش است. اما آينده بازار نفت چه خواهد بود؟

مهمترين شاخص در مورد پيش‌بيني آينده بازار نفت، نرخ رشد اقتصادي جهان است. اگرچه مشكلات وام مسكن در ايالات متحده آمريكا، نگراني‌هايي ايجاد كرده است، ولي به نظر مي‌رسد كه اكثر كارشناسان، رشد اقتصادي جهان براي سال‌هاي 2007 و 2008 ميلادي را حدود پنج درصد پيش‌بيني مي‌كنند كه البته رقم مناسبي است.

شاخص موثر ديگر، پيش‌بيني ميزان تقاضاي جهاني براي نفت است. در مورد رشد تقاضا براي نفت در سال 2008 بين اوپك و آژانس بين‌المللي انرژي اختلاف‌نظر وجود دارد. اوپك آن را 3/1 ميليون بشكه و آژانس 2/2 ميليون بشكه در روز پيش‌بيني مي‌كنند؛ اختلافي كه هميشه كم‌وبيش وجود داشته و دارد.

پيش‌بيني توليد اوپك در سه‌ماهه چهارم امسال 31 ميليون بشكه در روز است و براي 2008 رقم 76/30 پيش‌بيني شده است كه اختلاف زيادي ندارند و با افزايش توليد مايعات گازي جبران مي‌شود. اما مهم‌ترين مساله براي كشورهاي صادركننده نفت، قيمت نفت است. قيمت نفت در قرن بيستم جز در دوره‌هاي كوتاه خاص، تقريبا مجاني بوده است. دوره‌هاي كوتاه‌ مذكور مربوط به جريان جنگ اعراب و اسرائيل در سال 1974 و وقوع انقلاب اسلامي در سال 1979 ميلادي بوده است.

اوپك مجموعه‌اي از كشورهاي رقيب است كه براي ايجاد ثبات در بازار انرژي جهان و دفاع از منافع خود دور هم جمع شده‌اند. تصميمات مهم و اساسي اوپك تنها با اجماع قابل اجراست. يعني همه اعضا بايد به نحوي از يك تصميم كم‌وبيش منتفع شوند. متاسفانه جز در چند سال اخير كه به يمن دوستي نزديك‌تر ميان ايران و عربستان سعودي سياست‌هاي اوپك با منافع كشورهاي عضو همسوتر شده و از قيمت واقعي نفت دفاع كرده، بيشتر اوقات در گذشته، اوپك به حمايت از سياست حفظ سهميه بازار پرداخته و حمايت از قيمت نفت را به فراموشي سپرده بوده است. اگرچه هنوز هم قيمت نفت قيمت واقعي آن نيست و درآمد كشورهاي صنعتي از نفت به صورت ماليات چندين برابر درآمد كشورهاي صادركننده آن است و حتي قيمت‌هاي كنوني بيش از 70 دلار هم در واقع از قيمت‌هاي دهه 70 كمتر است.

اگرچه عده‌اي بر اين باورند كه به دليل وابستگي تعدادي از اعضاي اوپك امكان بسيج كردن اعضاي اين سازمان در دفاع همه‌جانبه از حقوق توليدكنندگان نفت وجود ندارد ولي تجربه دوستي و همكاري ايران و عربستان سعودي نشان مي‌دهد كه چنين باوري قابل اتكا نيست. اگرچه همه اعضاي اوپك به خوبي مي‌دانند كه قيمت‌هاي فعلي نفت، با توجه به كم ارزش شدن دلار در مقابل ساير ارزها و تورم جهاني، در عمل از قيمت‌هاي سال 79 هم كمتر است ولي در دفاع از حق قانوني  خود دچار تزلزل هستند. اگرچه در بحث پيش‌بيني قيمت نفت براي آينده، يك‌صدايي وجود ندارد ولي خوشبختانه اكثر كارشناسان به روند رو به تزايد قيمت باور دارند. پيش‌بيني قيمت 95 دلار براي سال‌جاري و 100 تا 105 دلار براي سال بعد، كمتر مورد مخالفت جدي قرار مي‌گيرد. فشار تقاضاي رو به تزايد بازار را تحت فشار قرار داده و هرگونه خللي در توليد ايران يا نيجريه، يا هرگونه حمله نظامي به ايران مي‌تواند رسيدن قيمت به ارقام سه رقمي را تسريع كند.

البته قيمت‌هاي بسيار بالا براي نفت نيز هزينه‌هاي مصرف انرژي را افزايش داده و اين امر مي‌تواند تهديدي عليه رشد اقتصادي جهان شود و در نتيجه كاهش تقاضا براي نفت مجددا كاهش قيمت نفت را به دنبال بياورد. به نظر مي‌رسد نفت 100 دلاري فاصله چنداني با ما نداشته باشد و حتي همين روزها شنيده شده كه چندين قرارداد يا معامله اختياري كه به خريدار حق خريد نفت خام به قيمت 100 دلار را مي‌دهد نيز براي 50 ميليون بشكه نفت خام منعقد شده است.

در ضمن خريدارها هم قيمت‌هاي جديد را پذيرفته‌‌اند. با اينكه قيمت يك گالون بنزين در ايالات متحده آمريكا به بيش از 3 دلار رسيده ولي تقاضا براي آن كاهش نيافته است.

شاخص‌هاي آماري بالا نشان مي‌دهند كه با وجود قيمت بالاي نفت، بازار نفت چندان داغ نيست و بالطبع اوپك هم كارايي لازم را ندارد! زيرا كارشناسان نفتي معتقدند اوپك مانند چاي كيسه‌اي وقتي در محيط داغ قرار مي‌گيرد رنگ مي‌دهد و فعال است ولي در محيط سرد رنگ و فعاليتي ندارد. آيا اوپك نبايد در دفاع از قيمت‌هاي واقعي نفت، بازار را داغ كند؟

نوشته دكترسيدمحمدهادي نژادحسينيان معاون سابق وزير نفت براي هفته نامه شهروند امروز