گفتگو با معاون وزیر نیرو - بخش نخست

ساختمان سابق وزارت نیرو در خیابان فلسطین محل گفت‌وگو با دکتر رسول زرگر، معاون وزیر نیرو در امور آب است. گفت‌وگو با دکتر زرگر را از یک تصویر کلی آغاز کردیم که شرایطی که در آن به سر می‌بریم چیست و در این التهاب وقوع بحران جهانی از پی کمبود آب کجا قرار گرفته‌ایم. معاون پرویز فتاح نه تنها چنین تب‌وتابی را انکار نمی‌کند بلکه پا را فراتر نهاده تاکید دارد که شرایط اقلیمی ایران گستره معضل بر سر منابع آب را افزایش می‌دهد. آنچه در پی می‌آید بخش نخست گفت‌وشنود با وی است.

برای آغاز این گفت‌وگو توضیحی در مورد وضعیت و شرایط منابع آب ایران بفرمایید و مشخص كنید كه اساس نقاط قوت و ضعف ما در این منابع چیست؟

ایران كشوری است كه در منطقه منا قرار دارد. براساس پیش‌بینی‌های سازمان ملل متحد تا ربع قرن آینده این منطقه جزء خشك‌ترین مناطق دنیا خواهد بود. البته عبارت درست‌تر آن است كه بگویم میزان آب قابل دسترس مردم این منطقه به كمترین حد خود خواهد رسید. به همین دلیل است كه در رابطه با آینده مسائل زیست‌محیطی و آب منطقه منا بسیار می‌شنویم. نكته دیگر این است كه 85 درصد كشور ما در مناطق خشك، نیمه‌خشك و فراخشك قرار دارد و میزان بارش در ایران نسبت به بارش‌های دنیا نیز یك سوم است و به همین دلیل منابع آب تجدیدپذیری كه در اختیار داریم یك سومی است. اگر بخواهیم روشن‌تر بگویم، ما یك درصد جمعیت دنیا را داریم در حالی كه سه دهم درصد منابع آب شیرین را در اختیار داریم. بنابراین از نظر اقلیمی، كشور ما كشوری كم آب است.

اسناد تاریخی هم نشانگر آن است كه از چند هزار سال پیش مقوله آب در ایران حائز اهمیت و حساس بوده است. اكنون اتفاقی كه افتاده این است كه روز به روز به جمعیت كشورمان افزوده می‌شود و در رفاه اجتماعی نیز در حال رشد است. نیاز به آب چه در بخش شرب و چه در بخش بهداشتی و چه در صنعت و كشاورزی بیش از پیش احساس می‌شود و رو به تزاید است. در دهه 20 خورشیدی در ایران سالانه حدود 25 میلیارد متر مكعب آب مصرف می‌شد. این میزان در اوایل انقلاب به نزدیك 50 میلیارد متر مكعب رسید و امروز كه با هم صحبت می‌كنیم حدود 95 میلیارد مترمكعب آب مصرف می‌كنیم. یعنی محدودیت و كمبود تاریخی آب را به همراه رشد مصرف در كنار دو مشكل دیگر شاهد هستیم. به هر حال رشد جمعیت و توسعه كشاورزی و دخالت بشر در طبیعت ایجاد آلودگی می‌كند. این آلودگی منابع آب تجدیدپذیر ما را مورد تحدید قرار داده است و همین منجر شده است كه این منابع محدود بازهم كاهش یابد.

هر یك مترمكعب آلودگی چیزی در حدود 20 مترمكعب آب نیاز دارد تا این آلودگی به حداقل و حد استانداردی برسد. وقتی كه ما سالانه سه تا چهار میلیارد متر مكعب پساب آب شرب شهری و روستایی داریم و چیزی نزدیك 30 میلیارد مترمكعب پساب كشاورزی را شاهد هستیم، میزان آب قابل دسترس نیز كاهش می‌یابد. مشكل دوم كه یك دهه است مطرح شده، بحث تغییر اقلیم است. این موضوع را درك می‌كنیم كه اتفاقاتی در حال افتادن است، اما هنوز نتوانسته‌ایم به صورت علمی ابعاد آن را بسنجیم. آنچه كه در یافته‌های بین‌المللی مطرح است این است كه كشورهایی كه در عرض 30 تا 40 جغرافیایی و در مناطق خشك قرار دارند، شرایط‌شان بدتر خواهد شد و در واقع باید تمهیداتی در این‌باره در نظر بگیرند. فكر می‌كنیم با توجه به یك اجماع كلی كه در رابطه با اثرات تغییر اقلیم در منطقه وجود دارد، غیر از محدودیت‌های تاریخی و آلودگی‌ها با محدودیت‌های تازه‌ای بر منابع آب خود مواجه شویم. این امر یك مدیریت بسیار كارا و موثر بر منابع آب كشور می‌طلبد تا بتوان با چالش‌های پیش‌رو در دهه‌های آینده مقابله كرد و به نحوی بحران آب را به تاخیر انداخت.